เช็กคุณสมบัติสินเชื่อแฟคตอริ่ง: Invoice ของธุรกิจคุณพร้อมขายบิลหรือยัง?

เขียนโดย : สุฑามาศ พูลสวัสดิ์ ตรวจทานโดย: วิรัช หลักคำ

นโยบายบรรณาธิการและการอัปเดตเนื้อหา

อัปเดตล่าสุด : 30 กรกฎาคม 2569

ธุรกิจอาจมี Invoice มูลค่าสูง มีลูกค้าเป็นบริษัทหรือองค์กร และต้องรอรับเงินตามเครดิตเทอม แต่ข้อมูลเหล่านี้เพียงอย่างเดียวยังไม่สามารถสรุปได้ว่า Invoice ใบนั้นพร้อมนำไปใช้กับ สินเชื่อแฟคตอริ่ง หรือบริการรับซื้อลูกหนี้การค้าแล้ว

การตรวจคุณสมบัติแฟคตอริ่งต่างจากการตรวจสินเชื่อธุรกิจทั่วไป เพราะไม่ได้พิจารณาเฉพาะฐานะของบริษัทผู้ขอ แต่ต้องดูพร้อมกันอย่างน้อย 3 ส่วน ได้แก่

1. บริษัทผู้ขายหรือผู้ขอใช้บริการ

2. ลูกหนี้ปลายทางซึ่งมีหน้าที่ชำระเงิน

3. Invoice และสิทธิเรียกรับเงินที่นำมาพิจารณา

ธนาคารกสิกรไทยระบุว่าการพิจารณาแฟคตอริ่งครอบคลุมทั้งคุณสมบัติของลูกค้าและลูกหนี้การค้า ขณะที่ข้อมูลของธนาคารแห่งประเทศไทยอธิบายว่าแฟคตอริ่งเป็นการนำใบแจ้งหนี้จากการส่งมอบสินค้าหรือบริการแล้วมาใช้รับเงินล่วงหน้า จึงต้องมีธุรกรรมและสิทธิรับชำระที่เกิดขึ้นจริง ไม่ใช่เพียงยอดขายที่คาดว่าจะเกิดในอนาคต.

บทความนี้จะช่วยให้เจ้าของกิจการตรวจว่า จุดแข็งหรือจุดติดขัดของตนเองอยู่ที่บริษัท ลูกหนี้ หรือ Invoice และควรแก้ไขข้อมูลส่วนใดก่อนส่งเอกสารให้ผู้ให้บริการพิจารณา

หากยังไม่เข้าใจโครงสร้างและวิธีทำงานของผลิตภัณฑ์ สามารถอ่าน คู่มือสินเชื่อแฟคตอริ่ง ก่อนเริ่มตรวจคุณสมบัติรายบิล

ก่อนตรวจคุณสมบัติ ให้เลือก Invoice จริงขึ้นมา 1 ใบ

ไม่ควรเริ่มต้นด้วยคำถามกว้าง ๆ ว่า “บริษัทของฉันใช้แฟคตอริ่งได้หรือไม่” เพราะบริษัทเดียวกันอาจมีทั้ง Invoice ที่พร้อมและ Invoice ที่ยังไม่เหมาะสำหรับนำไปพิจารณา

ให้เลือก Invoice ที่ธุรกิจต้องการเปลี่ยนเป็นเงินสดล่วงหน้าจริงขึ้นมาหนึ่งใบ แล้วรวบรวมข้อมูลเบื้องต้นดังนี้

• ชื่อผู้ซื้อและผู้มีหน้าที่ชำระเงิน

• สินค้าหรือบริการที่เรียกเก็บ

• มูลค่าตาม Invoice

• วันที่ส่งมอบสินค้าหรือผลงาน

• วันที่ตรวจรับ

• วันที่ออก Invoice

• วันที่วางบิล

• วันครบกำหนดรับเงินจริง

• เอกสารประกอบที่มีอยู่

• รายการส่วนลด เงินประกัน หรือยอดหัก

• ประวัติการชำระของลูกหนี้รายนั้น

• เงื่อนไขการโอนสิทธิรับชำระ

• สถานะว่า Invoice เคยถูกใช้กับแหล่งเงินอื่นหรือไม่

การตรวจแบบรายใบจะทำให้ทราบว่าปัญหาอยู่ที่ธุรกิจโดยรวม หรืออยู่เฉพาะกับ Invoice บางรายการ

หากยังไม่แน่ใจว่าลักษณะกิจการของตนอยู่ในกลุ่มที่เหมาะหรือไม่ สามารถอ่าน สินเชื่อแฟคตอริ่งเหมาะกับกิจการแบบใดบ้าง ประกอบก่อน

ด่านที่ 1: สิทธิเรียกรับเงินเกิดขึ้นแล้วหรือยัง

การมี Invoice ไม่ได้หมายความว่าสิทธิรับเงินสมบูรณ์แล้วทุกกรณี จุดแรกที่ต้องตรวจคือ ธุรกิจได้ส่งมอบสินค้าหรือให้บริการครบตามข้อตกลงหรือยัง

กรณีขายสินค้า ควรตรวจว่า

• ส่งสินค้าครบตามจำนวนหรือไม่

• มีผู้มีอำนาจลงนามรับสินค้าหรือไม่

• สินค้าอยู่ระหว่างตรวจสอบคุณภาพหรือไม่

• มีสินค้าชำรุด ส่งคืน หรือส่งไม่ครบหรือไม่

• ลูกค้ายังมีสิทธิปฏิเสธสินค้าหรือแก้ไขยอดหรือไม่

กรณีให้บริการหรือทำงานตามโครงการ ควรตรวจว่า

• งานส่วนที่เรียกเก็บเสร็จครบแล้วหรือไม่

• มีใบตรวจรับหรือหนังสือรับรองผลงานหรือไม่

• ยังมีงานแก้ไขหรือรายการค้างส่งหรือไม่

• Invoice ออกตามงวดที่กำหนดในสัญญาหรือไม่

• ยังต้องรออนุมัติจากฝ่ายใดก่อนเริ่มนับเครดิตเทอมหรือไม่

หากงานยังไม่ผ่านตรวจรับ หรือยอดเรียกเก็บยังเปลี่ยนแปลงได้ Invoice ใบนั้นอาจยังไม่พร้อม แม้ฝ่ายบัญชีจะออกเอกสารแล้วก็ตาม

ด่านที่ 2: เอกสารทุกใบเชื่อมโยงกันได้หรือไม่

การเตรียมเอกสารไม่ควรดูเพียงว่ามีครบกี่รายการ แต่ต้องตรวจว่าเอกสารทุกใบอธิบายธุรกรรมเดียวกันหรือไม่

ตัวอย่างเช่น PO ระบุสินค้า 1,000 ชิ้น ใบส่งของระบุ 950 ชิ้น แต่ Invoice เรียกเก็บ 1,000 ชิ้นเต็มจำนวน กรณีนี้ไม่ได้แปลว่าเอกสารไม่มี แต่ต้องอธิบายว่าสินค้าอีก 50 ชิ้นส่งเมื่อใด และยอดใดเป็นสิทธิเรียกรับเงินที่สมบูรณ์แล้ว

อีกกรณีคือ Invoice ระบุเครดิตเทอม 60 วันนับจากวันออกเอกสาร แต่กระบวนการของลูกค้ากำหนดให้นับจากวันที่อนุมัติวางบิล หากใช้วันเริ่มต้นผิด ธุรกิจอาจประเมินทั้งวันรับเงินจริงและต้นทุนแฟคตอริ่งคลาดเคลื่อน

ด่านที่ 3: ยอดตาม Invoice คือยอดที่จะได้รับจริงหรือไม่

จำนวนเงินบน Invoice อาจไม่ใช่ยอดที่จะได้รับจริงทั้งหมด เนื่องจากยังมีรายการที่ต้องหักหรือปรับปรุง เช่น

• ภาษีหัก ณ ที่จ่าย

• เงินประกันผลงาน

• ส่วนลดตามยอดซื้อ

• ส่วนลดส่งเสริมการขาย

• ค่าปรับส่งมอบล่าช้า

• ค่าปรับตามระดับการให้บริการ

• การคืนสินค้าหรือสินค้าชำรุด

• เครดิตโน้ต

• ค่าใช้จ่ายที่ผู้ซื้อสำรองจ่ายแทน

• การหักกลบลบหนี้ระหว่างคู่ค้า

• ยอดงานที่ยังรออนุมัติ

• ยอดที่อยู่ระหว่างข้อพิพาท

บริการ Invoice Financing ของ SCB ระบุว่าจำนวนเงินที่นำมาพิจารณาอาจต้องหักส่วนลด ใบลดหนี้ หรือผลประโยชน์อื่นที่เกี่ยวข้องกับ Invoice ก่อน ดังนั้นธุรกิจควรคำนวณยอดสุทธิที่มีโอกาสเรียกเก็บได้จริง ไม่ควรดูเฉพาะยอดหน้าบิล.

ตัวอย่างการกระทบยอด:

หากรายการหักยังไม่สามารถสรุปได้ ควรเคลียร์กับลูกหนี้ให้เรียบร้อยก่อนยื่น Invoice ใบนั้น

ด่านที่ 4: ลูกหนี้ปลายทางมีขั้นตอนอนุมัติจ่ายชัดเจนหรือไม่

คำว่า “ลูกค้าเป็นบริษัทใหญ่” ไม่ได้หมายความว่า Invoice ทุกใบจะได้รับการพิจารณาเหมือนกัน เพราะยังต้องดูขั้นตอนการตรวจรับ วางบิล และอนุมัติจ่ายด้วย

ควรตรวจว่า

• ซื้อขายกับลูกหนี้รายนี้มานานเพียงใด

• เคยได้รับชำระจริงแล้วกี่ครั้ง

• ลูกหนี้จ่ายตรงตามเครดิตเทอมหรือไม่

• วันจ่ายจริงช้ากว่าวันครบกำหนดโดยเฉลี่ยกี่วัน

• ใครเป็นผู้ตรวจรับสินค้า或บริการ

• ใครเป็นผู้อนุมัติ Invoice

• ต้องลงทะเบียน Vendor หรือไม่

• วางบิลได้วันใดของเดือน

• ต้องผ่านระบบออนไลน์หรือเอกสารกระดาษ

• มีผู้ติดต่อฝ่ายบัญชีที่ยืนยันสถานะบิลได้หรือไม่

• ลูกหนี้สามารถยืนยันยอดให้ผู้ให้บริการได้หรือไม่

ตัวอย่างเช่น เครดิตเทอมตาม PO คือ 60 วัน แต่ลูกค้านับจากวันที่ Invoice ผ่านการอนุมัติในระบบ ซึ่งใช้เวลาเพิ่มอีก 15 วัน ระยะเวลารับเงินจริงจึงอาจเป็นประมาณ 75 วัน ไม่ใช่ 60 วัน

ธุรกิจควรใช้ประวัติการรับเงินจริงประกอบ ไม่ควรใช้ข้อความใน Invoice เพียงอย่างเดียว

หากต้องการจัดระบบติดตามคุณภาพลูกหนี้และวันครบกำหนด สามารถอ่าน เทคนิคบริหารบัญชีลูกหนี้ด้วยแฟคตอริ่ง

ด่านที่ 5: สัญญาเปิดทางให้โอนสิทธิรับชำระหรือไม่

แฟคตอริ่งเกี่ยวข้องกับสิทธิรับชำระจากลูกหนี้การค้า จึงต้องตรวจเงื่อนไขในสัญญา PO และข้อตกลงการซื้อขาย ไม่ควรสรุปจาก Invoice เพียงใบเดียว

ประเด็นที่ควรตรวจ ได้แก่

• มีข้อความห้ามโอนสิทธิเรียกร้องหรือไม่

• ต้องขอความยินยอมจากผู้ซื้อก่อนหรือไม่

• ต้องแจ้งลูกหนี้เป็นลายลักษณ์อักษรหรือไม่

• ลูกหนี้ต้องลงนามรับทราบหรือไม่

• ต้องเปลี่ยนบัญชีรับชำระผ่านขั้นตอนใด

• มีข้อจำกัดในการเปิดเผยสัญญาหรือข้อมูลทางการค้าหรือไม่

• ผู้ซื้อยอมรับการจ่ายตรงให้ผู้ให้บริการหรือไม่

กรุงศรีอธิบายบริการ Payable Finance ว่า ผู้ซื้อจะต้องยืนยันหนี้การค้าและให้ความยินยอมในการโอนสิทธิ ก่อนที่ผู้ขายจะรับเงินก่อนกำหนดได้ แสดงให้เห็นว่าการยืนยันจากลูกหนี้และเงื่อนไขโอนสิทธิมีผลต่อโครงสร้างการให้บริการ.

หากพบข้อความห้ามโอนสิทธิหรือมีข้อจำกัด ไม่ควรตีความด้วยตนเองว่าผ่านหรือไม่ผ่าน ควรให้ผู้ให้บริการหรือผู้มีความรู้ด้านกฎหมายตรวจสัญญาเฉพาะกรณี

ด่านที่ 6: Invoice ถูกใช้กับแหล่งเงินอื่นอยู่หรือไม่

Invoice เดียวกันไม่ควรถูกนำไปใช้ขอเงินจากผู้ให้บริการหลายแห่งพร้อมกัน ธุรกิจจึงควรมีทะเบียนควบคุมอย่างชัดเจนว่า

• Invoice ใดยังไม่ถูกใช้

• Invoice ใดอยู่ระหว่างพิจารณา

• Invoice ใดได้รับเงินล่วงหน้าแล้ว

• Invoice ใดลูกหนี้ชำระแล้ว

• Invoice ใดปิดรายการและปลดภาระแล้ว

ธนาคารแห่งประเทศไทยพัฒนาระบบ Central Web Service เพื่อช่วยผู้ให้บริการตรวจสอบสถานะใบแจ้งหนี้และลดความเสี่ยงจากการนำ Invoice รายการเดียวกันไปขอสินเชื่อซ้ำซ้อน หรือ Double Financing.

หากไม่แน่ใจว่า Invoice เคยถูกใช้หรือมีภาระอยู่หรือไม่ ควรหยุดการยื่นไว้ก่อนจนกว่าจะตรวจสอบได้ชัดเจน

ด่านที่ 7: บริษัทผู้ขายมีข้อมูลรองรับการตรวจสอบหรือไม่

แม้ Invoice และลูกหนี้จะมีความสำคัญ แต่บริษัทผู้ขายยังต้องมีข้อมูลพื้นฐานที่อธิบายธุรกรรมได้ เช่น

• สถานะนิติบุคคลและผู้มีอำนาจลงนาม

• ประเภทธุรกิจ

• ประวัติการขายเชื่อ

• งบการเงินหรือข้อมูลผลประกอบการ

• Statement ของบัญชีธุรกิจ

• รายงานลูกหนี้การค้า

• ภาระสินเชื่อปัจจุบัน

• ประวัติชำระหนี้

• ประวัติซื้อขายกับลูกหนี้รายที่เสนอ

• วัตถุประสงค์การใช้เงินล่วงหน้า

สิ่งสำคัญคือธุรกิจต้องอธิบายวงจรการค้าได้ว่า

รับคำสั่งซื้อเมื่อใด ซื้อวัตถุดิบเมื่อใด ส่งมอบวันไหน วางบิลวันใด รับเงินจริงเมื่อใด และเงินแฟคตอริ่งจะนำไปใช้กับต้นทุนส่วนใดของงานรอบถัดไป

ผู้ประกอบการควรตรวจด้วยว่า ปัญหาสภาพคล่องเกิดจากการรอเครดิตเทอมจริง หรือเกิดจากขาดทุน ต้นทุนสูง และภาระหนี้เดิม หากสาเหตุไม่ได้มาจากลูกหนี้การค้า แฟคตอริ่งอาจไม่ใช่ทางแก้หลัก

สามารถอ่านประกอบได้ที่ ถึงเวลาที่ธุรกิจควรพิจารณาใช้สินเชื่อแฟคตอริ่ง

เครื่องมือตรวจคุณสมบัติแฟคตอริ่ง: บริษัท ลูกหนี้ และ Invoice พร้อมหรือยัง

เครื่องมือนี้ช่วยประเมินความพร้อมจากธุรกรรมจริง โดยแยกผลเป็น 3 ด้าน ได้แก่ บริษัทผู้ขาย ลูกหนี้ปลายทาง และ Invoice

ประโยชน์คือช่วยให้เจ้าของกิจการทราบว่า จุดติดขัดอยู่ที่ส่วนใด ควรเลือก Invoice ใบอื่นหรือไม่ ต้องตรวจลูกหนี้เพิ่ม หรือควรจัดเอกสารใดให้เรียบร้อยก่อนนำไปคุยกับผู้ให้บริการ

ผลลัพธ์จากเครื่องมือเป็นเพียงการคัดกรองความพร้อม ไม่ใช่การรับรองผลอนุมัติ วงเงิน อัตราเงินล่วงหน้า หรือต้นทุนจากผู้ให้บริการ

อ่านผลประเมินอย่างไรให้ไม่เข้าใจว่าอนุมัติแน่นอน

ผลจากเครื่องมือควรใช้เพื่อค้นหา “จุดที่ต้องดำเนินการต่อ” ไม่ใช่ใช้แทนการพิจารณาจริง

ค่อนข้างพร้อมนำไปคุยกับผู้ให้บริการ

หมายความว่า บริษัท ลูกหนี้ และ Invoice มีข้อมูลหลักค่อนข้างพร้อม เช่น

• เป็นธุรกรรม B2B

• มีประวัติขายเชื่อ

• ส่งมอบและตรวจรับแล้ว

• เอกสารเชื่อมโยงกัน

• ไม่มีข้อพิพาทสำคัญ

• ยืนยันวันครบกำหนดได้

• ไม่มีภาระจากการใช้ Invoice ซ้ำ

ขั้นต่อไปคือจัดทำข้อมูลสรุปและเปรียบเทียบข้อเสนอ ไม่ได้หมายความว่าจะอนุมัติแน่นอน

ธุรกิจเหมาะ แต่ Invoice ใบนี้ยังไม่พร้อม

หมายความว่าโครงสร้างธุรกิจมีแนวโน้มใช้แฟคตอริ่งได้ แต่ Invoice ที่เลือกยังมีปัญหา เช่น

• ยังรอตรวจรับ

• เอกสารยังไม่ครบ

• วันครบกำหนดยังไม่ชัด

• ยอดหักยังไม่นิ่ง

• ยังไม่ได้ตรวจสัญญา

ควรแก้รายใบหรือเลือก Invoice อื่นที่มีข้อมูลชัดเจนกว่า

Invoice พร้อม แต่ต้องตรวจลูกหนี้เพิ่ม

กรณีนี้เอกสารอาจครบและส่งมอบแล้ว แต่ยังขาดข้อมูล เช่น

• เป็นลูกค้ารายใหม่

• ไม่เคยได้รับชำระ

• ไม่ทราบวันจ่ายจริง

• ไม่มีผู้ติดต่อฝ่ายบัญชี

• ไม่สามารถยืนยันสถานะ Invoice

• ยังไม่ทราบขั้นตอนการอนุมัติจ่าย

ควรตรวจคุณภาพลูกหนี้และกระบวนการรับเงินก่อน

ควรแก้เอกสารหรือเลือก Invoice ใบอื่น

มักเกิดเมื่อ

• ยอดในเอกสารไม่ตรงกัน

• มีข้อพิพาท

• มีรายการหักที่ยังไม่สรุป

• พบข้อจำกัดเรื่องโอนสิทธิ

• ไม่ทราบสถานะการใช้ Invoice

• Invoice ถูกใช้กับแหล่งเงินอื่นอยู่

ไม่ควรรีบส่งบิลดังกล่าวจนกว่าจะเคลียร์ประเด็นสำคัญ

กรณีนี้ยังไม่เหมาะกับแฟคตอริ่ง

เช่น

• ยังไม่ได้ส่งมอบสินค้า或บริการ

• ขายให้บุคคลทั่วไป

• ไม่มีธุรกรรมขายเชื่อ

• ลูกหนี้ปฏิเสธยอด

• Invoice กำลังถูกใช้กับแหล่งเงินอื่น

• เงินที่ต้องการใช้เป็นเงินลงทุนระยะยาว

กรณีเหล่านี้ควรแก้โครงสร้างธุรกรรมหรือศึกษาทางเลือกเงินทุนประเภทอื่นแทน

ผ่านคุณสมบัติเบื้องต้นแล้ว ให้ทำ Factoring Deal Sheet หนึ่งหน้า

เมื่อผลประเมินค่อนข้างพร้อมแล้ว ควรสรุปข้อมูลหนึ่งหน้าเพื่อใช้พูดคุยกับผู้ให้บริการ ประกอบด้วย

1. ชื่อบริษัทผู้ขาย

2. ชื่อลูกหนี้ปลายทาง

3. สินค้าหรือบริการที่ซื้อขาย

4. ระยะเวลาที่ซื้อขายร่วมกัน

5. มูลค่า Invoice

6. ยอดสุทธิที่คาดว่าจะได้รับจริง

7. วันที่ส่งมอบ

8. วันที่ตรวจรับ

9. วันที่วางบิล

10. วันครบกำหนด

11. ประวัติการชำระจริง

12. รายการหักหรือเงื่อนไขพิเศษ

13. จำนวนเงินล่วงหน้าที่ต้องการ

14. วัตถุประสงค์การใช้เงิน

15. เอกสารที่มีและเอกสารที่ยังขาด

Deal Sheet ไม่ได้ใช้แทนเอกสารสมัคร แต่ช่วยให้เห็นว่า ข้อมูลใดพร้อม ข้อมูลใดต้องเติม และ Invoice ใดควรนำไปเปรียบเทียบก่อน

หลังจากนั้นจึงไปยังขั้นตอนเปรียบเทียบ Advance Rate, Reserve, ค่าธรรมเนียม วิธีคิดต้นทุน เงื่อนไขการแจ้งลูกหนี้ และผลกรณีลูกหนี้จ่ายช้า โดยอ่านต่อได้ที่ แฟคตอริ่งอนุมัติง่าย เปรียบเทียบก่อนสมัคร

ถ้ายังไม่พร้อม ควรแก้ Invoice หรือเปลี่ยนวิธีหาเงิน

จุดที่แก้แล้วอาจกลับมาพิจารณาใหม่ได้ ได้แก่

• ขาดใบรับสินค้าหรือใบตรวจรับ

• เลขที่เอกสารไม่เชื่อมกัน

• วันครบกำหนดยังไม่ชัด

• Aging Report ไม่อัปเดต

• เครดิตโน้ตยังไม่บันทึก

• ยอดหักยังไม่กระทบยอด

• ยังไม่ได้ตรวจข้อกำหนดโอนสิทธิ

• ยังไม่มีผู้ติดต่อฝ่ายบัญชี

• Invoice ยังรออนุมัติในระบบ

ส่วนกรณีที่ไม่ควรฝืนใช้แฟคตอริ่ง ได้แก่

• งานยังไม่ส่งมอบ

• ยอดยังเป็นเพียงประมาณการ

• มีข้อพิพาทรุนแรง

• ลูกหนี้ปฏิเสธยอด

• ขายเงินสดเป็นหลัก

• ต้องการซื้อเครื่องจักรหรือสินทรัพย์ระยะยาว

• ต้องการเงินชดเชยผลขาดทุนต่อเนื่อง

• ลูกหนี้ไม่สามารถตรวจสอบได้

• Invoice ถูกใช้กับแหล่งเงินอื่นอยู่

หลักการคือ หากปัญหาอยู่ที่เอกสาร ให้แก้เอกสาร หากอยู่ที่ Invoice ให้เลือกบิลใบอื่น หากอยู่ที่ลูกหนี้ ให้ประเมินลูกหนี้รายอื่น แต่หากวัตถุประสงค์ใช้เงินไม่เกี่ยวกับการรอรับเงินจากยอดขายเชื่อ ควรเปลี่ยนไปศึกษาทางเลือกเงินทุนประเภทอื่น